Delen:

Het belang van het ruimtelijk domein bij sociaal maatschappelijke problemen

Werkt iedereen binnen zijn eigen domein en dus op zijn eigen eiland? Of bouwen we bruggen, waterkeringen, tunnels en winnen we land om elkaars kwaliteiten te benutten en samen van betekenis te zijn. Eenieder zal zeggen dat verbinden bij uitstek verstandig is om (sociaal) maatschappelijke problemen te tackelen.

Acht eeuwen aan (domein)verbinding

Bij het oprichten van één van Nederlands oudste instituties, het eerste Hoogheemraadschap, werd het poldermodel geboren. Met als doel droge voeten voor de burger. Overstromingen kwamen in die tijd regelmatig voor en brachten veel maatschappelijke problemen met zich mee, zoals ziekteverspreiding en verwoesting van de voedselvoorraad. In 1255 had men al door dat we moeten samenwerken om Nederland droog te houden en maatschappelijke problemen te voorkomen of beperken. In het bijzonder rondom ruimtelijke inpassingen zoals de aanleg van dijken.

Het ruimtelijk en het sociaal domein raken elkaar bijna altijd. Mijn ervaring is dat deze connectie niet altijd bewust wordt gelegd. Ik heb een tal van gesprekken gevoerd met initiatiefnemers op het gebied van eenzaamheid waarin het verbinden van mensen een belangrijk aspect is. Het raakvlak met het ruimtelijk domein wordt in eerste instantie vaak niet gezien. Terwijl er de gelegenheid moet zijn om mensen te ontmoeten. En het inrichten van de publieke locaties waar ontmoeting plaats kan vinden, dat is toch echt een ruimtelijk vraagstuk. Maar hoe zorg je er dan voor dat beide domeinen elkaar niet tegenwerken? Je wilt niet dat de ruimtelijke inrichting sociale problemen vergroot en andersom wil je ook niet dat het sociale beleid afbreuk doet aan de functie van de ruimte.

Het ruimtelijke domein als risico-beheersend domein

Ik kom zelf uit de veiligheidswereld waarbij men een tweedeling maakt in de fase voor een gebeurtenis en de fase na een gebeurtenis. De fase voor een gebeurtenis definieert zich door het beheersen van het risico (risicobeheersing). Dit kan door ervoor te zorgen dat de gebeurtenis niet kan plaatsvinden of door de effecten van de gebeurtenis te beperken. De fase na de gebeurtenis wordt gedefinieerd als de incidentbestrijding- of beheersingsfase waarin de inzet is om zo snel mogelijk terug te keren naar de normale situatie. Door slimme maatregelen in de ruimtelijke omgeving te implementeren kunnen problemen in het sociale domein beperkt worden en misschien wel voorkomen. Met deze wijsheid kan voor een aantal sociaal-maatschappelijke problemen het ruimtelijke domein worden ingezet als risicobeheersing.

Ruimte vervlochten in het sociale

Ik hoor de sceptici al roepen dat bovenstaande gedacht niet opgaat. Er is een kleine nuance noodzakelijk. Niet álle sociaal-maatschappelijke problemen kan je in de proactieve fase vanuit het ruimtelijk domein voorkomen of beperken. Dan hadden we immers geen sociaal domein nodig gehad. De ruimtelijke inbreng op thema’s zoals WMO en jeugdzorg die zich meer verhouden tot het zorgaspect, heeft een gering tot geen effect op de problemen.

Als we kijken naar het gezondheidsbeleid kan het ruimtelijke aspect behelzen dat de openbare ruimte voldoende mogelijkheden moet bieden om te kunnen bewegen ongeacht de leeftijd. Bij de aanpak van eenzaamheid kan het mobiliteitsbeleid ervoor zorgen dat de verbinding tussen buurten en steden goed is, zodat Truus van 65 ook bij haar zus op bezoek kan en dat Piet zijn moeder kan bezoeken omdat er voldoende parkeerplaatsen bij haar verzorgingstehuis zijn. Ook als het gaat om het ontmoeten in de buitenluchtzijn er ruimtelijke aspecten van belang: de openbare ruimte moet aantrekkelijk genoeg zijn zodat mensen ook daadwerkelijk naar buiten gaan en elkaar daar ontmoeten. Zelfs bij het verminderen van criminaliteit in een wijk is het ruimtelijke aspect van belang. Van het creëren van een veilig gevoel door een aantrekkelijke omgeving tot het inrichten van een wijk om het inbrekers te weren.

Leer elkaar kennen en vul elkaar aan.

Ik zie steeds meer mooie voorbeelden van de integratie van sociaal en ruimte in projecten. Mijn pleidooi is niet dat het ene domein beter of sterker is dan het andere, maar dat deze onlosmakelijk aan elkaar verbonden zijn. Mijn oproep is dan ook om domein overstijgend te werken. Ga op de koffie bij de collega’s van ruimtelijke ordening of van het sociaal wijkteam. Deel ervaringen en weet waar je elkaar kan vinden. Zoom eerst even uit om weer terug in te kunnen zoomen vanuit andere disciplines. Zo kunnen wijkconsulenten meedenken over de inrichting van een nieuwe wijk of kunnen ontwerpers meedenken over het nieuwe sportbeleid en de inrichting van de stad.

Wil je meer weten over de mogelijkheden om domeinen te verbinden of hoe wij bij Langhenkel-Talenter doen? Dan staat de deur open, zijn de koffiebonen geroosterd en zetten wij graag een kopje koffie om in gesprek te gaan.

Delen:
Top